على زمانى قمشه اى

205

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

قاعده با فرمول اشاره كرده و از كتابهاى ابو ريحان بيرونى به خوبى بهره برده لذا بحث عالى و كارشناسى شده و تخصّصى به‌حساب مىآيد و امروزه نيز از كاربرد شايسته‌اى برخوردار است ، و به ديگر سخن يكى از مباحث عالى نجوم در رابطه با رؤيت هلال و اوضاع و احوال و شرايط آن از قلم بيرونى تراوش كرده و مرحوم مجلسى از آن استقبال نموده است ، يعنى مرحوم بيرونى بعد از تفسير آيات در جمع اخبار بين نظرات متفاوت هم از كارشناسى و تخصّصى فقاهت بهره‌مند بوده و هم در رابطه با حركات و جداول و تقاويم و استخراجات و قواعد نجومى و فرمول‌هاى رياضى و طول و عرض‌هاى آسمان و زمين و ماه و تواريخ اقوام و ملل دنيا و برخورد آنان با پديده‌هاى فلكى نجومى دستى توانمند و انديشه‌اى شكوفا داشته كه جدّا قابل تحسين است . ايام و سعد و نحس آنها مرحوم مجلسى مىنويسد : پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود به بادها و كوهها و ساعتها و روزها و شبها بد نگويد ، سپس مىافزايد اگر در اين امور شرّ يا نحوست يا زيانى باشد به تقدير خالق آنهاست بنابراين اگر كسى آنها را لعن كند و بد بگويد لعن به خودش برمىگردد وى سپس به تعريف و تقسيم روز و شب پرداخته و از سخنان بيرونى دربارهء روز حقيقى و وسطى ، روز و شب نجومى و اصطلاحى ، روز و شب نزد عرب ، نصف النهارات ، معدل النهار به علت بلند و كوتاه شدن شب و روز در آفاق شمالى و جنوبى و در عرضهاى مختلف زمين و بهره‌گيرى از آيات و روايات درباره شفق و فلق براى ماه مبارك رمضان و روزه و افطار ، فجر صادق و كاذب ، مقدّم بودن شب بر روز نزد شرع ، تقسيم روز و شب به ساعت‌هاى مساوى و احيانا به ساعت‌هاى معوّج و تفاوت بين ساعتهاى مساوى